Nawigacja

Aktualnie znajdujesz się na:

Aktualności

Przewozy naczep i przyczep samochodowych koleją w Polsce

06.10.2022

Wraz z rosnącą popularnością przewozów intermodalnych wzrasta również liczba naczep i przyczep samochodowych przewożonych koleją. Jednak skala wzrostu i porównanie z innymi państwami pokazują, że w Polsce ten rodzaj przewozów ma nadal niewykorzystany potencjał. Warto szerzej rozważyć zalety kolei jako alternatywnego, niskoemisyjnego środka transportu w stosunku do przewozów drogowych.

CELE KLIMATYCZNE A TRANSPORT TOWARÓW W EUROPIE

Wysoki poziom emisji generowany przez transport drogowy stanowi szczególny przedmiot zainteresowania Komisji Europejskiej. Podjęła ona działania w celu powstrzymania lub odwrócenia negatywnych skutków zanieczyszczenia środowiska. W strategii Europejskiego Zielonego Ładu przyjęto ambitne założenia zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. Przed państwami członkowskim Unii Europejskiej postawiony został jeden wspólny cel, zgodnie z którym Europa ma stać się do 2050 r. pierwszym kontynentem neutralnym klimatycznie, o gospodarce bezemisyjnej.

W Polsce sektor transportu produkuje 17,6% gazów cieplarnianych. W tej wartości transport drogowy odpowiada aż za 92,3% emisji, a transport kolejowy ma udział jedynie ok. 0,4%.

DYSPROPORCJA W WYKORZYSTANIU TRANSPORTU DROGOWEGO

Od lat rośnie masa ładunków przewożonych transportem drogowym w porównaniu z masą ładunków przewożonych koleją. Trend ten widoczny jest nie tylko w Polsce, ale i w innych państwach UE. Według danych Eurostat[1] w 2020 r. 77,4% pracy przewozowej wykonanej ogółem w transporcie towarów w Europie zrealizowane zostało w transporcie drogowym, a 16,8% w transporcie kolejowym.

Rośnie też liczba samochodów ciężarowych. Z badania Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Pojazdów (ACEA)[2] za 2020 r. wynika, że po drogach UE jeździło 6,2 mln ciężkich i średnich pojazdów użytkowych, których średni wiek wynosi prawie 14 lat. W porównaniu do wyników z 2019 r. stanowi to wzrost o 1,7%. W 2020 r. olejem napędowym zasilanych było 96,3% pojazdów, podczas gdy w 2019 r. było ich prawie 98%. Jednocześnie rośnie również liczba samochodów charakteryzujących się zerową emisją. Wzrost ten jest co prawda niewielki – w 2020 r. 0,24% ciężarówek na drogach UE wyposażonych było w bezemisyjny układ napędowy w porównaniu z 0,04% w 2019 r.

Obserwujemy również systematyczny wzrost przewozów intermodalnych na rynku, co jest pozytywnym zjawiskiem w kontekście realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu. W kontenerach transportowane są różne grupy ładunków: od wysokoprzetworzonych do masowych. Ze względu na szerokie możliwości, jakie daje zastosowanie kontenerów w przewozie z wykorzystaniem różnych gałęzi transportu, konteneryzacja ładunków staje się coraz bardziej popularna. W Polsce kontenery stanowią główną jednostkę w transporcie intermodalnym – ich udział w ogólnej liczbie intermodalnych jednostek transportowych przewiezionych koleją na koniec 2021 r. wyniósł 95,0%. Największy udział w przewozach mają kontenery 20- i 40-stopowe.

W transporcie intermodalnym koleją przewożone są też naczepy i przyczepy samochodowe, lecz ich udział stanowi jedynie 2,6% ogólnej liczby przewiezionych jednostek. Przewóz koleją naczep i przyczep samochodowych może być dobrym rozwiązaniem dla firm logistycznych, które dopiero wchodzą na rynek europejskich przewozów kombinowanych.

RYNEK PRZEWOZU KOLEJĄ NACZEP I PRZYCZEP W POLSCE

W Polsce transport towarów samochodami ciężarowymi z przyczepami i naczepami realizowany jest zarówno w przewozach krajowych, jak i tranzytowych. Transport naczep i przyczep koleją odbywa się jedynie w komunikacji międzynarodowej. W porównaniu z liczbą transportowanych kontenerów w Polsce liczba naczep i przyczep samochodowych przewożonych koleją jest niewielka. W 2021 r. koleją przetransportowano 46 560 sztuk, co stanowiło wzrost o ok. 15% w porównaniu z 2020 r., kiedy to przewieziono 40 535 sztuk. W przypadku naczep i przyczep samochodowych w I półroczu 2022 r. koleją przewieziono 18 989 sztuk. Przewóz koleją całych zestawów, czyli samochodów ciężarowych i ciągników siodłowych z naczepami w Polsce funkcjonuje w ograniczonym zakresie – w całym 2021 r. przetransportowano jedynie 111 sztuk takich zestawów. Stanowi to co prawda ponad 9-krotny wzrost w porównaniu z wynikami z 2020 r., kiedy to przewieziono tylko 12 sztuk takich zestawów, jednak w porównaniu do całości rynku jest to nadal wielkość marginalna

Mając na uwadze cele Europejskiego Zielonego Ładu i niską emisyjność transportu kolejowego, należy przeanalizować możliwości zwiększenia przewozów przyczep i naczep z wykorzystaniem kolei. Transport towarów po drogach powinien odbywać się przede wszystkim na krótkich i średnich dystansach, na dalszych zaś trasach naczepy i przyczepy samochodowe powinny być przewożone koleją. Istotne jest również zapewnienie odpowiedniej infrastruktury przeładunkowej tam, gdzie jest ona najbardziej potrzebna, oraz sprawnej siatki połączeń. W tym obszarze transport kolejowy i drogowy powinny się uzupełniać, a nie konkurować. Należy również przeanalizować możliwości przeniesienia na kolej części tranzytu towarów, który odbywa się obecnie po drogach z wykorzystaniem przyczep i naczep.

Rys. 1. Udział poszczególnych jednostek transportowych w przewozach intermodalnych w 2021 r.

Zdjęcie przedstawia wykres kołowy ".Udział poszczególnych jednostek transportowych w przewozach intermodalnych w 2021 r." samochody ciężarowe, ciągniki siodłowe z naczepami 111 0,01% , kontenery 35' 451 0,03 %, kontenery 25' 1923 0,1%, inne 9360 0,5%, kontenery 30' 28091 1,6%,  wymienne nadwozia samochodowe 31515 1,8 %, naczepy i przyczepy samochodowe 46560 2,6%, kontenery 45' 48147 2,7%, kontenery 20' 603011 33,9%,kontenery 40' 1008384 56,7%

 

Rys. 2. Liczba naczep i przyczep samochodowych przewożonych koleją w Polsce w latach 2011-2021.

 

Zdjęcie przedstawia wykres Liczba naczep i przyczep samochodowych przewożonych koleją w Polsce w latach 2011-2021 2011r 109 , 2012 r. 2004, 2013r. 5505, 2014r. 14714, 2015r. 27230, 2016r. 2517, 2017r. 15265, 2018r. 18857, 2019r. 22139, 2020r. 40535, 202r. 146560

 

W ostatnich latach w przewozach koleją naczep i przyczep samochodowych  widać wzrost wykorzystania tej formy transportu intermodalnego. W 2021 r. w stosunku do 2019 r. wzrosły one ponad dwukrotnie z 22 139 sztuk do 46 560 sztuk (zmiana o ok. 110 %). W 2021 r. w przewozach intermodalnych przewieziono ogółem 2 920 tys. TEU, z czego naczepy i przyczepy samochodowe w przeliczeniu stanowiły jedynie 99,5 tys. TEU. Patrząc na dane z przewozów intermodalnych za pierwsze dwa kwartały 2022 r. w zakresie przewozu naczep i przyczep odnotowano 42, 3 tys. TEU.

W Polsce liczba naczep i przyczep samochodowych przewożonych koleją jest niewielka.  W innych krajach, na przykład w Niemczech czy Szwajcarii, przewóz naczep pociągami jest bardziej popularny. W Niemczech wedle danych Eurostat naczepy stanowią blisko 20% ogółu przetransportowanych koleją jednostek. Liczba przewożonych pociągami naczep jest więc blisko 26–krotnie wyższa niż w Polsce. W Szwajcarii udział naczep w ogólnej liczbie przewożonych koleją jednostek kształtuje się na poziomie ponad 15%. Według danych Eurostat liczba przewożonych pociągami naczep w Szwajcarii jest blisko 5-krotnie wyższa niż w Polsce. W Szwajcarii ok. 7% przewozów koleją stanowi również transport pojazdów drogowych. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że w Szwajcarii liczba jednostek intermodalnych ogółem jest o ok. 20% mniejsza niż w Polsce.

Przewozy kolejowe naczep i przyczep samochodowych w Polsce odbywają się głównie w eksporcie i imporcie. W tranzycie w 2021 r. odnotowano tylko 683 sztuk. Warto zauważyć w tym przypadku znaczny wzrost w porównaniu z 2020 r., kiedy przewieziono ich raptem 113 sztuk. W komunikacji krajowej w latach 2020-2021 natomiast przewozy tego typu nie były realizowane w ogóle. Dopiero w I półroczu 2022 r. po raz pierwszy odnotowano przewóz 36 sztuk.

Rys. 3. Transport naczep i przyczep samochodowych w Polsce w latach 2020-2021 wg rodzaju komunikacji (w sztukach).

 

Wykres przedstawiający Transport naczep i przyczep samochodowych w Polsce w latach 2020-2021 wg rodzaju komunikacji (w sztukach).w 2020r. Eksport 19158 Import 21265 tranzyt 113 w 2021 r. eksport 23460 import 22417 tranzyt 683

 

RYNEK PRZEWOŹNIKÓW KOLEJOWYCH W TRANSPORCIE NACZEP I PRZYCZEP

W 2021 r. przewozy naczep i przyczep samochodowych w Polsce realizowało 2 przewoźników intermodalnych: LTE Polska sp. z o.o. oraz PKP Cargo S.A.

Rys. 3 Udział poszczególnych przewoźników intermodalnych w transporcie naczep i przyczep samochodowych w 2021 r. (wg liczby sztuk)

Zdjęcie przedstawia wykres Udział poszczególnych przewoźników intermodalnych w transporcie naczep i przyczep samochodowych w 2021 r. (wg liczby sztuk). LTE Polska 69% PKP Cargo 31%

 

Przewozy na największą skalę realizowała spółka LTE Polska sp. z o.o. (69%). Przewoźnik obsługuje m.in. regularne połączenia z zakładów Michelin Polska sp. z o.o. w Olsztynie do Ludwigshafen w Niemczech. W Olsztynie funkcjonuje plac przeładunkowy umożliwiający sprawny i szybki załadunek pociągu. Dwa razy w tygodniu trasę tę pokonują pociągi zestawione z 18 wagonów. Jednorazowo mogą one przetransportować 36 naczep na dystansie ok. 1 200 km w czasie poniżej doby.

Innym stałym połączeniem realizowanym od lat przez LTE Polska sp. z o.o. jest przewóz naczep pomiędzy terminalem w Swarzędzu a Holandią. Dzięki użyciu wzmocnionych naczep typu huckepack (możliwych do podnoszenia przy użyciu suwnic i reachstakerów) realizowane są stałe kursy. W 2020 r. uruchomione zostało przez PKP Cargo pilotażowe połączenie pomiędzy litewskim terminalem a obiektem w Niemczech, zaś w 2021 r. wagony przystosowane do obsługi naczep obsługiwały odcinek Suwałki – Rzepin. W I półroczu 2022 r. przewozy naczep i przyczep realizowało 4 przewoźników intermodalnych. Jeśli chodzi o przewozy naczep i przyczep w 2022 r., to do grona przewoźników realizujących takie usługi, oprócz PKP Cargo i LTE Polska, dołączyły spółki DB Cargo Polska i LTG Cargo Polska. DB Cargo Polska realizowała m.in. połączenia międzynarodowe do Niemiec przez przejścia graniczne Rzepin i Horka. Spółka LTG Cargo Polska wg danych zawartych na swojej stronie internetowej informuje, że realizowała trasy Kowno – Duisburg – Kowno. Połączenie obsługiwane jest wyłącznie przez spółki z Grupy LTG Cargo – na Litwie przesyłki realizowane są przez zespół LTG Cargo, a przewozy w Polsce i Niemczech przez spółkę zależną LTG Cargo Polska. Pociąg kursuje trzy razy w tygodniu, a na jednej trasie może przewieźć do 36 jednostek naczep i kontenerów z towarami intermodalnymi.

NACZEPY DO TRANSPORTU INTERMODALNEGO

Oprócz zwykłych naczep służących do transportu drogowego, na rynku dostępne są także naczepy specjalistyczne, wzmocnione i przystosowane do załadunku pionowego. Ich zakup wymaga poniesienia znacznych kosztów, ale zaletą tego systemu jest możliwość przeładunku w terminalu dysponującym urządzeniami przeładunkowymi obsługującymi naczepy. Operatorzy logistyczni wskazują szereg korzyści z wykorzystania specjalistycznych naczep intermodalnych. Przede wszystkim tego typu naczepy mają większą pojemność i pozwalają przewieźć więcej ładunków w przeliczeniu na wagon, co poprawia efektywność kosztową transportu. Należy jednak pamiętać, że naczepy tego typu mają 3 metry wysokości i nie na wszystkich trasach mogą być przewożone koleją. Infrastruktura kolejowa w wielu miejscach nie uwzględnia wymagań do przewozu tego typu naczep, co oznacza, że jednostki te nie mieszczą się w skrajni przy wykorzystaniu standardowych wagonów platform do przewozu naczep. Zaletą zastosowania specjalistycznych naczep jest możliwość wykorzystania ich u większości klientów, również tych, którzy nie mają możliwości przyjęcia kontenera. 

Wykorzystanie w transporcie kolejowym standardowych naczep samochodowych ułatwia dostęp do realizacji usług dla wielu firm przewozowych, które dysponują już naczepami samochodowymi i nie muszą inwestować w zakup specjalistycznych naczep o wzmocnionej konstrukcji. Wadą tego rozwiązania jest ograniczenie dostępności terminali tylko do tych, które wyposażone są w urządzenia załadunku i wyładunku naczep bez konieczności ich podnoszenia.

Firmy zainteresowane przeniesieniem transportu z dróg na kolej mogą skorzystać z dotacji unijnych, które częściowo pokrywają również koszty inwestycji w jednostki intermodalne, w tym m.in. specjalistyczne naczepy. Centrum Unijnych Projektów Transportowych zawarło już z kilkoma firmami umowy na dofinansowanie zakupu naczep intermodalnych w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ):[3]

  • CLIP Intermodal otrzymał 5,6 mln zł dofinansowania na zakup 50 sztuk naczep typu izoterma i 50 sztuk typu plandeka. Dostawcą naczep, wyłonionym w przetargu, została firma Wielton.
  • Miratrans Transport otrzymał 5,5 mln zł dofinansowania na zakup 90 naczep 3-osiowych, przystosowanych do transportu intermodalnego. Jednostki dostarczone przez EWT Truck & Trailer wykorzystywane są obecnie w przewozach miedzy Olsztynem a Ludwigshafen.
  • Erontrans otrzymał 27 mln zł na największy projekt związany z zakupem naczep. Niedawno firma zakończyła postępowanie na wyłonienie dostawców jednostek. 10 sztuk naczep chłodni dostarczy Pozkrone, a 30 sztuk naczep typu plandeka EWT Truck & Trailer. CIMC Trailer Poland wygrała postępowanie na dostawę jednostek plandeka – curtainsider typu standard, a 15 sztuk naczep typu coil mulda dostarczy EWT Truck & Trailer.

JAK ZWIĘKSZYĆ PRZEWOZY NACZEP I PRZYCZEP KOLEJĄ W POLSCE?

Pamiętając o założeniach polityki klimatycznej UE dotyczące zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych oraz o realizacji celów postawionych przed państwami członkowskimi, zgodnie z którymi Europa ma stać się do 2050 r. pierwszym kontynentem neutralnym klimatycznie, konieczne jest ograniczenie udziału w rynku wysokoemisyjnych środków transportu. W tym celu należy zmniejszyć obciążenie dróg w Polsce poprzez przenoszenie ładunków na kolej. Wśród zadań, które powinny być w tym celu wykonane, wyróżnić można:

  • zbadanie natężenia ruchu – przeprowadzenie badań, w tym analizy natężenia ruchu na drogach w kraju i określenie, na jakich trasach przeniesienie naczep i przyczep na kolej powinno nastąpić w pierwszej kolejności. Zgodnie z założeniami Białej Księgi Komisji Europejskiej przewóz na dystansie powyżej 300 km powinien realizowany transportem kolejowym[4]. Należy zatem przeanalizować, na których trasach powyżej 300 km przyczepy i naczepy powinny być przewożone na platformach;
  • ulepszenie infrastruktury – budowa nowej infrastruktury liniowej i punktowej bądź modernizacja istniejącej powinny m.in. zapewnić konkurencyjne czasy przejazdu pomiędzy kluczowymi węzłami komunikacyjnymi Polski. W tym celu powinny zostać wprowadzone docelowe parametry techniczne linii. Należy rozważyć też separację ruchu towarowego od pasażerskiego tam, gdzie jest to uzasadnione i możliwe do wdrożenia;
  • zachęty do korzystania z usług transportu kolejowego oraz kontynuację wsparcia transportu poprzez dofinansowanie ze środków krajowych i UE – projekty wsparcia przewozów towarowych powinny objąć dynamicznie rozwijający się segment przewozów intermodalnych. Kluczowe będzie stworzenie systemu zachęt dla spedytorów do korzystania z kolei, m.in. poprzez odpowiednio skalkulowany system opłat za dostęp do infrastruktury drogowej i kolejowej. Istotne jest również dalsze wsparcie rozwoju infrastruktury kolejowej i usługowej oraz taboru z wykorzystaniem środków krajowych oraz unijnych;
  • wprowadzenie zasady zanieczyszczający płaci – podstawą powinno być przyjęcie rekomendowanej w wielu dokumentach z zakresu unijnej polityki transportowej zasady użytkownik i zanieczyszczający płaci. Podatki transportowe i opłaty infrastrukturalne (w tym za dostęp) powinny zostać wprowadzone dla wszystkich gałęzi transportu i powinny pokryć przynajmniej wszystkie koszty zewnętrzne (emisji gazów cieplarnianych, skutków generowanego hałasu i wibracji oraz powodowane wypadkami komunikacyjnymi) oraz koszty bezpośredniego zużycia publicznej infrastruktury transportowej;
  • wprowadzenie dobrych praktyk – warto przyjrzeć się praktykom państw, które aktywnie wspierają kolei. W wielu państwach europejskich – Niemczech, Szwajcarii czy Austrii – prowadzone są skuteczne działania zmierzające do ograniczenia ruchu drogowego i skłaniające do wyboru kolei jako alternatywnego środka transportu. Wysokość opłat drogowych niejednokrotnie sprawia, że kolej stanowi naturalny wybór. Stawki dostępu do infrastruktury drogowej w Polsce są niemal 20-krotnie niższe niż w Szwajcarii dla samochodu spełniającego normę emisji spalin EURO 5.

KOMENTARZ PREZESA UTK

W Polsce kolejowy transport intermodalny rośnie z roku na rok. Dane ze statystyk Urzędu Transportu Kolejowego nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że ostatnia dekada była czasem intensywnego rozwoju przewozu kontenerów w Polsce. Te wyniki cieszą, lecz nie wolno zapominać, że intermodal to nie tylko kontenery. Przewóz naczep i przyczep koleją wciąż stanowi w naszym kraju niszę. W 2021 r. przewozy w tym zakresie świadczyło jedynie dwóch przewoźników. W I półroczu 2022 r. liczba ta wzrosła do czterech przewoźników. Przedsiębiorcy powinni więc szukać możliwości zaistnienia na tym rynku, a państwo powinno badać, analizować i wspierać możliwości rozwoju w tym zakresie, by z sukcesem zrealizować wyznaczone cele klimatyczne. Wzrost liczby przewiezionych naczep i przyczep, który obserwujemy w ostatnich latach, a zwłaszcza dynamika tego wzrostu w ostatnim roku, są obiecujące. Mam nadzieję, że trend wzrostowy będzie utrzymany w kolejnych latach – komentuje dr. inż. Ignacy Góra, Prezes Urzędu Transportu Kolejowego.

[1] https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Freight_transport_statistics_-_modal_split#Modal_split_in_the_EU.

[2] https://www.acea.auto/publication/report-vehicles-in-use-europe-2022/.

[3] Zgodnie z „Listą rankingową wniosków o dofinansowanie złożonych w ramach konkursu nr POIiŚ.3.2/1/16DLA DZIAŁANIA 3.2 Rozwój transportu morskiego, śródlądowych dróg wodnych i połączeń multimodalnych”.

[4] BIAŁA KSIĘGA. Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu. Bruksela, dnia 28.3.2011 KOM (2011) 144 wersja ostateczna.

 

do góry